Бу ҳақда қачондир ёзаман деб ўйламагандим. Авваллари “Ватан” ҳақида сўз борганда ўзимни Она-юртга нисбатан ҳамиша “осий” деб ҳисоблардим. Назаримда,Ватанимни севмасдим, уни қадрламасдим, ундан ҳамиша камчилик ва иллат излардим ва албатта топардим ҳам. Бироқ “не-ни хор қилсанг, шунга зор бўласан” деган нақл кўплар қатори менинг ҳам пешонамга келиб урилди ва кап-катта бўлсам ҳам, ердан “калтак” егач, онаси қошига чопқиллаганча келиб йиғлаган болакай каби мен ҳам Ватаним бағрига-унинг сиймосига узрли бошимни қўйдим – жуда ишонаманки, ҳар қанда бағрикенг она каби у ҳам менинг хатоларимни кечиради, шу ўй билан яшаяпман.

Чиндан ҳам шундай: “Не-ники хор қилсанг-шунга зор бўласан”. Бу нақл ҳозирда бизларни  тахликага солган  Пандемия ҳолатида барчани бирдек “таёқламоқда” гўё. Яқин-яқингача шифокорларни ҳақоратлаб, керак бўлса куч ишлатиб, мамлакат ичра шармисор қилиб, уларни ўзимизча аллақандай сабаблар боис айбламаганмидик, уларнинг оқ халатига тушган доғ каби тутмаганмидик ўзимизни?  Ўша пайтлар хорижга ишлагани кетмоқчи бўлган бир шифокор “нега?” деган саволимга шундай жавоб берганди: “Пул учун эмас, асло. Юртимда мен каби шифокорларни қадрламаганлари, шармисор қилаётганлари сабаб кетмоқчиман!”

Мен ҳамиша шифокорларни ҳурмат қилганман, фарзандларим ҳам шу касб эгалари бўлишларини жуда истаганман. Бунинг яна бир сабаби-бутун умри давомида одамларга яхшилик қилиб келган бир опам ҳам шифокор. Мана шу оғир кунлар давомида у ва у каби мамлакатимдаги барча шифокорлар, биз-барчамиз уйимизни ичкаридан қулфлаб, қўрқиб ўтирган бир пайтда, дам олиш кунисиз, кунига 10 соатлаб жонларини хавфга қўйиб, тузукроқ химояланмай туриб, бошқа жонларни қутқаришга ҳаракат қилишмоқда. “Неники хор қилсанг-шунга зор бўласан” деганлари шудир, эхтимол. Куни-кеча бизлар кўзига чўп суққан шифокорлар энди шу суқилган чўпни тутганларнинг ҳимояси учун ўзлари тўлиқ ҳимоясиз ишламоқдалар. Ҳозирда биз бирдек мана шу олийжаноб касб эгалари-қахрамонларимизнинг малакаси, билими, ақлу идроки, малҳам тутган қўлларига зормиз, шундай эмасми?

“Форс-мажор” деган термин бор дунё қонунчилигида. Жамики шартномалар, битимлар, келишувлар ва хоказо муҳим хужжатларга оид масъуллик, талаб  форс-мажор ҳолатида ўз кучини йўқотади. Ушбу термин табиий офатлар, эпидемияларни назарда тутган – худди шу кунларда бутун дунёни ташвишга солаётган Пандемия каби. Германия Бош Канцлери Ангела Меркел куни-кеча ўз халқига қилган мурожаатномасида Коронавирус билан боғлиқ ходисани бекорга Иккинчи Жахон урушидан кейинги оғир холат сифатида эътироф этмади. Мамлакатлар бошқа юртларда қолган фуқароларини юртга келтириш йўлида катта қадам қўйди, шу жумладан Ўзбекистон ҳам. У ўз одамларини ушбу хавфли вазиятда ўзга юртларда қолдирмади, қийин вазиятда ҳам минглаб ватандошлар Ўзбекистонга келтирилди ва улар дархол маълум муддатга алоҳидалантирилди. Мантиқан олиб қаралганда асосли вазият - бутун дунё мамлакатлари шу усулни қўлламоқда. Нафақат юртдаги фуқаролар, шунингдек хориждан келган йўловчиларнинг ўзлари учун ҳам бехатар.  Пандемия кенг тарқаган мамлакатлардан келганлар орасида касалланганлар топилган тақдирда ҳам уларга тезликда малакали-тиббий ёрдам кўрсатилади. Ҳам вақт борасида ютиш, ҳам касалликнинг ривожланиши ва асоратларидан батамом ёки қисман қутулиш имконияти бу. Хориждан келтирилиб Мухофаза пунктларига юборилаётган ўзбекистонликлар эса аввалги йилларда шифокорларга нисбатан қўлланилган хақоратларни эндиликда Ватанга, уни ҳимоя қилаётганларга нисбатан қўллашда давом этишмоқда. Бу нима-худбинликми ёки бориб турган маданиятсизлик? Биз қандайин халқмиз ўзи? Бошига оғир кунлар тушганда Ватани ёдига тушиб, чопқиллаб келган, келгач эса бугунги дунё ташвишидан қайғуга ботган, кийим-кечаги ҳаминқадар  ўз Онаси-Ватани юзига қараб уни хақоратларга кўмаётган ўзбекистонликлар – шуми? Ватан тугул, қўшнисига бирор яхшиликни соғинмай туриб, четда қийналиб топган пулига данғиллама тўйлар қилаётган, Автосаноатнинг қиммат автомобилларини сотиб олаётган, боласига эса ақалли китоб олиб бермайдиган ватандош ўз юртига келиб, эпидемия тарқалиб кетишига тайёргарлик кўрилмагани ортидан шароити унча яхши бўлмаган Мухофаза пунктидаги айрим камчиликлардан нолиётганлар нахотки бизнинг юрт одамлари бўлса? “Оч қолдим” ёки “Сафардан келиб чўмилиб олай десам душда сув йўқ” дея хориж матбуоти микрофонига сўзлаётган бизнинг ўзбекистонликми? Мен уларни таниёлай қолдим, менимча улар хориждаги беш юлдузли меҳмонхонага жойлашган бойвачча кишилардир, деб хаёл қилибман.. Нахотки моддийлик қадриятга айланиб улгурган бўлса?

Ҳой азизлар, кўзингизни очинг! Бу Форс-Мажор ходисаси, бундай фалокат рўй беришини ҳеч ким олдиндан билмаган, башорат қилмаган. Бу – кўпга келган тўй, уни бошқариш, йўлга солиш осон эмас. Холбуки, Ватан ҳам, бутун дунё ҳам сизнинг “нозик” талабларингизни қондиришга мажбур эмас ушбу шароитда. Форс-Мажор ҳолатидаги каби ҳар қандай келишув тугул, оддий одамгарчилик ҳам ҳар қандай масъулиятдан холи, яъни бугунгидек оғир вазиятда давлат биз каби худбинларнинг бачкана талабларини қондиришга мажбур эмас. Чунки ҳозирда емиш, душдан кўра муҳимроқ вазифалар мавжуд. Вақт мавзуси ҳозирда халқ саломатлигидир, касалликнинг кенг тарқаб кетишига йўл қўймаслик. Бундан бошқаси иккинчи даражали масаладир. Ҳали ҳеч қайси мамлакат фуқаролари сизлар каби ўз мамлакати устидан бунчалар шармандали изох қолдирмаганди. Уялинг, эсингизни йиғинг. Не-ки қилинаётган бўлса, буларнинг барчаси сиз-у биз учун. Сабр қилинг, чиданг, ўзингизни қўлга олинг. Нафақат бизнинг мамлакатимиз, шунингдек дунё давлатлари учун ҳам оғир вазият ҳозир. Бу кунларга чидамоқдан ўзга чора йўқ.  Деярли кўпчилигимизнинг яқинларимиз, фарзандларимиз, ота-она, опа-сингил, ака-укаларимиз биздан олисда, бошқа мамлакатдалар. Бу осон эмас. Яхши кунларга умид қилиб, сабр билан эришмоқ керак. Бир-биримизга аччиқ сўзлар айтишдан тийилайлик, бир-биримизни тушунишга ҳаракат қилайлик. Умид қилайлик. Ахир айтишадику, умид яхшиликнинг аввалидир, деб.

      Ҳурматли хориж матбуоти вакиллари! Бугуннинг оғир вазияти биргина Ўзбекистонга тегишли эмас. Унинг каби  эпидемия туфайли саросимага тушган, ундан зарар кўрган ва кўраётган юзлаб давлатлар бор, буни биласиз. Шу сабаб сиз ҳам ўз майдонингизда Форс-Мажор ҳолатини эълон қилсангиз, ҳеч бўлмаса сукут сақлаб турсангиз, яхши бўларди. Биламан, пул ҳаммага керак. Бироқ айтганимдек, кўпга келган тўй, иқтисодий тахликани барчамиз бошимиздан кечиряпмиз. Бутун дунё бошдан кечирмоқда. Сиз ҳам банкдаги хисоб рақамингизда тўпланган қалам ҳаққингиз билан чекланиб турсангиз яхши бўларди. Фақат шу юртда туғилганингиз ҳаққи-ҳурмати халқнинг юзини ерга қаратадиган бундай шармандали, васвасавий мақолаларни эълон қилмай турсангиз, бир муддат сукут сақлаб турсангиз, айни муддао бўлармиди.

           Менинг қизим хорижда тахсил олади. Эпидемия туфайли ўқув юрти ёпилди. У ҳозирда касалхонада, вирусдан касалланганлар ётган бўлимда ишлаяпти. Ундан хавотирланганим туфайли оналик хиссим инсонийлигимдан устун келиб таклиф киритдим: ”касалман деб, бормай туравергин, сен ахир ҳали ишлашга мажбур эмассан”. Қизимда эса инсонийлик туйғуси фарзандлик хиссидан устун келди: “ Бу ерда барча касаллик билан курашяпти. Мен қандай беркиниб оламан? Мен бу ерда ҳозир керакман. Хавотир олманг, мен ёшман, кучлиман, касаллик менга юқган тақдирда ҳам уни енга оламан”.

Балки бу одамгарчиликдир ва балки фидоийлик. Билмадим. Мен учун бугунги кунда тинимсиз, дам олишсиз ишлаётган шифокор-опам ва менинг инсонпарвар қизим – қахрамондирлар, ўзим гувох бўлган икки хил шароит ва икки хил мамлакатда рўй бераётган воқеа иштирокчилари,  ўз эрталари ҳақида ўйламаётган икки яқиним. Бундай инсонлар жуда кўп орамизда. Юзлаб шифокорлар эпидемиянинг олдини олиш билан овора. Уларнинг мурувватлари керакдир бизга. Эй, сиз хориж матбуоти вакиллари, сизлар шулар ҳақида ёзинг, мана шундай жонкуярларни матбуотингизга олиб чиқсангиз, умумбашарий фалокатнинг олдини олишга ҳисса қўшган бўласиз.  Мухофаза пунктларида сақланаётган ватандошларим, сизлар ҳам ҳаётингизда илк бора бўлса ҳам шу юртда кечган шодон, беғам болалигингиз, жудоликсиз, йўқотишларсиз ўтган оилавий ҳаётингиз ҳақида яна бир маротаба ўйлаб хаёл қилинг. Бунга ҳали имконингиз бор. Ватандан бирор майда-чуйдани талаб қилишдан олдин, аввал бирор арзимасини тақдим этинг, масалан, хол сўраш каби. “Она-Ватаним, омонмисан!” денг. Ахир тўйимиз ҳам, азамиз ҳам шу Ватан ичра-ку!!

Мен юртимга баҳор кириб келганини сезмай ҳам қолдим. Сизлар каби. Барча каби. Энди эса хаёлимни чулғамоқчи бўлаётган салбий фикрлардан холи бўлиш учун дарахт шохларидаги куртакларга боқаман. Бунга етарли имкон, вақт бор. Барчамизда бор. Ўзимизни ўйлашдан  тўхтаб табиатга эътибор қаратиш, унга бир оз меҳр кўрсатиш фурсати етгандек, гўё. Шахсий севгимизнинг бир мисқолини она-табиатга, ўзимиз каби инсонларга тақдим этайлик. Балки шунда қилган хатоларимиз учун бугунгидек товон тўлашга мажбур бўлмасмиз. Эхтимол. Лекин шу эхтимолга ишонгим келди.

Сабоҳат Раҳмонова.